Jedan deo antropomorfnih statueta u Podunavlju, koji spada u kasno bronzano doba i prelazni period ka ranom gvozdenom dobu, raširen u Olteniji i na suprotnoj strani Dunava, u istočnoj Srbiji i zapadnoj Bugarskoj, obeležava pojavu novog tipa figurina sa cilindričnim donjim delom (T. XI, 5-6, 10),¹ koji je bez ikakve sumnje nastao pod uticajem kasnomikenske plastike iz LH III perioda. U pitanju su statuete koje Z. Letica² svrstava u istočnu, odn. korbovsku grupu. Ona se, međutim, nije detaljnije zaustavila na bližoj argumentaciji u osnovi potpuno ispravnog zaključka o zavisnosti statueta korbovskog tipa od egejskih prototipova.

Ovaj zaključak, međutim, prema njenom mišljenju, ne važi za stariju (kličevačku) grupu statueta, u koju se ubrajaju i dva primerka znamenitih Dupljajskih kolica (iz Narodnog muzeja u Beogradu i iz Muzeja u Vršcu). Ta grupa, prema njenom mišljenju, pokazuje nastavak dužeg razvoja na starijim tradicijama antropomorfne plastike iz zapadne, slavonsko-sremske, grupe od koje se u jednom momentu odvaja, verovatno pod uticajem stranih elemenata.³ Na osnovu proučavanja tipoloških osobina pojedinih statueta ove grupe moglo bi se postaviti pitanje karaktera i porekla ovih stranih uticaja na razvoj antropomorfnih figurina Podunavlja.

Ako se pažljivo posmatraju oba primerka Dupljajskih kolica (T. XI, 2-2a i 3),⁴ pada u oči prilično neobičan oblik glave figurina, koje Z. Letica izdvaja u posebnu varijantu: »valjkasta glava sa krupnim plastičnim nosom«.⁵ Na kličevačkom idolu (T. X, 15-15a) takođe se pojavljuju crte lica i glave izvedene u reljefu ili aplicirane (uši),⁶ dok su na dupljajskim figurinama detalji lica utisnuti (oči i uši). Dalje, isto tako je potrebno istaći izuzetan i neobičan tretman ruku kod dupljajskih figurina, posebno one iz Narodnog muzeja u Beogradu (T. XI, 2-2a), sa izrazito razmaknutim laktovima i rukama spojenim na stomaku, tako da se ispod miški pojavljuju manji okrugli otvori. Na figurini iz Vršačkog muzeja (T. XI, 3) ruke su tretirane kao plastično zadebljanje oko ivica diskoidnog tela, s tim što se njihove šake ukrštaju nisko ispod pojasa. Kod kličevačkog idola takođe se mogu zapaziti plastično oblikovane ruke, čiji je položaj nešto drugačiji, jer su one visoko podignute i spojene između grudi koje su obeležene urezanim zvezdastim ornamentom. Plastično zadebljane ruke uz ivicu diskoidnog gornjeg dela tela nalazimo, takođe, na statueti iz Vršca (T. XI, 4)⁷ i iz Glamije kod Korbova, u zbirci Narodnog muzeja u Nišu (T. XI, 1).⁸ Osim toga, na ovoj figurini se pojavljuju plastično oblikovane dojke smeštene iznad dubokog izreza njene duge haljine, koje se više ne sreću ni na jednom primerku plastike iz Podunavlja. Sve pomenute statuete pripadaju kličevačkoj grupi antropomorfnih statueta, osim one iz Glamije kod Korbova, koja bi trebala biti prelazni oblik ka kasnijoj, korbovskoj grupi.

Ako sada ove neobične karakteristike pojedinih statueta, koje su izuzetne u sklopu čitave grupe kojoj pripadaju, uporedimo sa tipološkim razvojem kasnomikenskih statueta, videćemo više podudarnosti, ponegde i do identičnosti, sa našim statuetama, naročito u okviru najstarijih grupa: naturalističke i tzv. proto-Phi grupe. To se naročito odnosi na oblik glave sa plastičnim (nalepljenim) ušima i očima, odn. na tretman ruku kod naturalističkih statueta, npr. dve statuete iz Nacionalnog muzeja u Atini (T. XI, 7-8),⁹ kod kojih ruke sa otvorima ispod miški u potpunosti odgovaraju izgledu idola na Dupljajskim kolicima iz Beograda. Ako je položaj ruku kod beogradskog primerka donekle drukčiji od ovih atinskih paralela, jer su dosta spuštene i nešto razmaknute, onda njihov položaj između grudi kod figurina iz Vršca i Glamije, na kojima se naročito dobro prati zadebljanje oko ivica okruglog tela statuete, prema shemi tipičnoj za tzv. proto-Phi figurine,¹⁰ pokazuje prelazni položaj između naturalističkog i proto-Phi tipa (T. XI, 8-8a i 9, a-b).¹¹ Sličan položaj ruku na kličevačkom idolu i naturalistički prikaz njegovih crta lica upućuju takođe na najstariju grupu mikenskih naturalističkih figurina.¹² Interesantno je da su druga, vršačka, kolica iz Dupljaje svojim nisko spuštenim i jasno naznačenim plastičnim rukama i izrazito spljoštenim oblikom glave već nešto bliža figurinama iz grupa A tipa Phi (T. XI, 9, c).¹³ U tom pogledu takođe je značajan i oblik glave, koji kod mikenskih figurina kako proto-Phi, tako i Phi-tipa isto ima istaknuti profil, obično podvučen vertikalnom crtom firnisa,¹⁴ kao i obe figurine na Dupljajskim kolicima.

Sve ovo govori da je već početkom XIV v. st.e. u okviru kličevačke grupe antropomorfnih figurina Podunavlja uticaj kasnomikenske plastike bio u dovoljnoj meri jak da bi se odrazio na obliku figurina ove grupe, naročito u pogledu oblikovanja gornjeg dela tela, glave i ruku. Što se tiče ornamentike, izgleda da ona ostaje pretežno u okviru domaćih uzora iz prethodne grupe, zbog čega se, kao i zbog tradicionalnog zvonastog oblika »suknje«, može govoriti o lokalnom razvoju ove plastike.

Kod podunavskih figurina korbovske grupe zabeležene su izvesne razlike u obliku šupljeg cilindričnog postolja – »suknje« (T. XI, 5-6, 10), koje govore o postepenim promenama od zvonastog preko bačvastog ka cilindričnom izgledu. Izgleda da se u tom razdoblju istovremeno menja i njegova visina, tako da se kod starijih primeraka, pretežno u nekropolama Oltenije, mogu naći nešto uža postolja u odnosu na stariji zvonasti oblik, koja bi se mogla upoređivati sa šupljim postoljima nekih tipova mikenskih figurina, prelaznog i T-tipa (T. XI, 9, d-e). Iako se, prema Z. Letici,¹⁵ ovaj razvoj uglavnom dešavao van područja naše zemlje, ipak i kod naših primeraka možemo pratiti ove promene. Tako jedna statueta iz nekropole Korbovo-Pesak prikazuje oblik postolja skoro ravnih ivica koje se blago šire na dole, ali se postepeno sužavaju u struku, dotle druga statueta sa iste nekropole ima skoro kružne ivice suknje bačvastog oblika (T. XI, 6), a figurina iz nekropole Korbovo-Glamija (T. XI, 5) ima već čisto cilindrični oblik sa oštrim prelazom ka jako suženom struku i potpuno apstrahiranom romboidnom obliku tela, na kome su ruke simbolično obeležene samo nizom kratkih zareza duž ivica.

Zanimljivo je razmotriti transformaciju gornjeg dela statueta ove grupe, koja se bez ikakve sumnje može uporediti sa sličnim razvojem mikenskih statueta. Činjenica je da se već u tzv. prelaznom tipu mikenskih figurina pojavljuje upravo takav oblik tela u obliku romboidne ploče sa plastično naznačenim prekrštenim rukama (T. XI, 8d), isto kao i konična kapa (polos) na glavi, koju nalazimo na našim statuetama. Sličan ukras na glavi može se videti i kod statueta T-tipa. Međutim, njihova postolja, iako su šuplja, nisu istog oblika kao ona iz kasnijih nekropola u okolini Korbova i u drugim mestima na Đerdapu.

Analogije za ovakva cilindrična postolja idola korbovske grupe pre bi trebalo tražiti na Kritu, među serijom statueta iz Karphi i Gazi kod Herakliona, o kojima smo već govorili ranije. Nekoliko statueta ovog tipa nađeno je takođe u ranije pomenutim kasnominojskim svetilištima na ruševinama palata u Knosu i Festu. To su statuete sa bazom cilindričnog oblika, ponekad sa nogama koje vire ispod nje, dok je gornji deo tela boginje prilično reduciran, osim visoko uzdignutih ruku, sa vencem na dosta primitivno oblikovanoj glavi ukrašenim figurama ptica i bukranijem kao na statueti iz Gazija kod Herakliona. Ako se ima u vidu da statuete iz Gazija i iz svetilišta u Knosu potiču još iz LH III B perioda, a one iz Karfija iz LH III C, postaje očigledno da su u pitanju veoma bliske veze dva dosta udaljena područja u domenu kulta tokom čitavog trajanja kulture Dubovac-Žuto brdo. Ako se u prvo vreme na statuetama kličevačke grupe mogu samo na relativno malom broju primeraka zapaziti poneki strani elementi koji upućuju na novi pravac razvoja, onda dalji razvoj figurina iz korbovske grupe, naročito iz one najkasnije varijante (T. XI, 5 i 10-10a), svedoči o intenzivnom prodoru novih elemenata, što se odražava u većim tipološkim podudarnostima oblika. Međutim, ornamentika i dalje ostaje u okviru domaćih tradicija, na osnovu čega se može zaključiti o postepenom stvaranju lokalne varijante kultne plastike koja spada u isti krug sa kasnomikenskim figurinama. Zanimljivo je da se u ovom hronološkom periodu ponavlja pojava koja bi se mogla uzeti kao paralela sa situacijom iz vremena postvučedolskih kultura na prostoru južnog Jadrana i pojavom pločastih figurina violina-tipa.

Kako je najveći deo ovih statueta nađen u nekropolama, to je znak da su one imale posebnu namenu, najverovatnije vezanu sa kultom, možda sa kultom mrtvih. U tom smislu je značajno i to da prve pojave srodnosti sa mikenskom plastikom nalazimo na figurinama Dupljajskih kolica, a one, prema opšteprihvaćenom mišljenju, odražavaju kult sunca i Apolona Hiperborejskog. Njegova putovanja u daleku zemlju Hiperborejaca, u predele gde su vladali hladnoća i mrak, simbolizovala su sezonsko umiranje i rađanje prirode, kao u većini zemljoradničkih htonskih kultova antičkih naroda, što je verovatno i poslužilo kao osnova za identifikaciju lokalnih podunavskih božanstava te vrste sa starim kritomikenskim htonskim božanstvom. To je davalo čvrste osnove za uzajamne kultne veze između Egeje i Podunavlja u kasnomikensko doba. Tako se jak prodor kasnomikenskih uticaja na Balkan u potpunosti uklapa u opšti veoma intenzivan razvoj trgovačkih i kulturnih veza mikenskog sveta širom Sredozemlja.