Dvosekla sekira (labris) jedna je od alatki za koje se prihvata egejsko poreklo, s obzirom na njihovu pojavu u razvijenom ranoheladskom dobu, kao na primer u grobu iz Mohlosa na Kritu (EM II-III) ili u Platanosu (EH III). Međutim, ove rane sekire nisu mogle imati praktičan značaj, jer su u suštini predstavljale neku vrstu privezaka ili amuleta minijaturnih dimenzija, a izrađivale su se od tankih metalnih pločica spojenih zakivcima.¹ Zanimljivo je da jedna takva fragmentirana minijaturna sekira potiče iz nekropole na Leukadi.² Prema mišljenju Deshayesa,³ ovaj oblik minijaturnih sekira podstakao je razvoj pravih dvoseklih sekira do koga je izgleda došlo na Kritu i na Kikladima. Pojava livenih dvoseklih sekira na grčkom kopnu i u Anatoliji zabeležena je tek s početkom II milenija. Za ove sekire, isto kao i za one sa dugim cilindričnim usadnikom, kod ranih primeraka je karakterističan okrugli otvor, koji se kasnije sužava i postaje eliptičan.

Na području centralnog Balkana kao najstariji tip izdvaja se bakarna sekira iz okoline Niša (T. VI, 1), sad u Narodnom muzeju u Beogradu,⁴ za koju je karakteristično prisustvo plastičnog ruba oko gornje ivice širokog i skoro okruglog otvora za držalju. Prema obliku ravnog sečiva blago zaobljenih oštrica ova sekira je tipološki dosta bliska sekiri sa o. Naksosa,⁵ takođe sa plastičnim rubom oko gornjeg otvora, nađena u ostavi sa sekirama tipično kritskog oblika. Ova sekira, međutim, ima otvor eliptičnog oblika i znatno uže sečivo, po čemu bi trebala biti kasnija od niškog primerka. K. Branigan smešta sekiru iz Naksosa u istu grupu sa sekirom iz naselja Hersones na o. Krfu,⁶ datirajući celu grupu u srednje bronzano doba Egeje, iako je na naselju Hermones konstatovan i materijal s kraja ranoheladskog doba.⁷ Ovo datiranje odgovara približno vremenu oko kraja III milenija, kako je sekiru iz okoline Niša datirao M. Garašanin,⁸ dok je H.G. Buholc⁹ svrstava u šire granice eneolita–rane bronze Balkana, opredeljujući je kao balkanski, tačnije »podunavski tip«. Taj prilično neodređeni pojam, prema njemu, obuhvata i takve sekire koje, s jedne strane, uopšte nemaju plastični prsten (kao nalazi iz Kuš Tepe/Rojak i Semerdžievo), a s druge strane sekire tipa Kilindir i Kozorezovo, koje imaju po dva plastična prstena, na donjem i gornjem otvoru, a i znatno su kasnije od niške sekire. Osim toga, ne može se reći ni da je takvih sekira bilo više u donjem Podunavlju, nego bilo gde drugde. Zato smo više skloni mišljenju M. Garašanina, koji je smatrao da se dvojnoj sekiri iz Niša pre može pripisati maloazijsko-egejsko poreklo.¹⁰

Drugi primerak dvosekle sekire sa našeg područja potiče iz okoline Užica, i po svojim tipološkim karakteristikama sličan je sekiri iz Niša, od koje se razlikuje samo nešto većim dimenzijama i blagom povijenošću donjih ivica sečiva. Time se ovaj primerak približava poznatom primerku iz Kravara kod Bitolja (T. VI, 3), koji je otkriven, zajedno sa jednim kalupom za livenje i ranije pomenutom sekirom sa usadnikom, na naselju Tumba datiranom u period makedonske rane bronze.¹¹ Još jedna sekira, tipološki veoma bliska primerku iz Kravara, otkrivena je prilikom rekognosciranja terena u okolini Pirota, na lokalitetu Staničenje (T. VI, 4).¹² Međutim, bez obzira na tipološku sličnost, ova sekira bi se zbog veoma izduženih proporcija¹³ trebala smatrati kasnijom od čitave pomenute grupe sekira, u koju se svrstava drugi primerak sa Leukade.

Značajno je, po našem mišljenju, da na istočnom balkanskom području takve sekire nisu zabeležene, dok je jedini poznati primerak u Albaniji veoma sličan bitoljskom, otkriven u blizini mesta Kuks,¹⁴ na reci Drim. Nije sasvim jasno da li i sekira iz okoline Podgradeca južno od Ohridskog jezera,¹⁵ koja ima neobično jako povijenu, skoro polulučnu liniju donje ivice sečiva, spada u istu grupu. Ako je tako, moguće je da je primerak iz okoline Podgradeca kasniji od sekire iz Kuksa, možda već iz kasnoheladskog perioda, kada se na području Epira razvila lokalna proizvodnja sekira, bodeža, noževa i drugog oruđa i oružja, o čemu svedoče nalazi iz Dodone¹⁶ i posebno iz ostave u Katamahi.¹⁷

Treba reći da su sekire iz ovog depoa tipološki bliže egejskim tipovima dvoseklih sekira,¹⁸ odn. Deshayesovom tipu A,¹⁹ za koji je karakterističan ili potpuno ravan pravougaoni profil sečiva, ili pak sečivo blago zaobljenih strana, i to po pravilu bez plastičnog prstena oko gornjeg otvora usadnika, kao što je slučaj sa epirskim sekirama. Sekire egejskog tipa se nalaze na više lokaliteta u Albaniji,²⁰ što svedoči da se nastavlja proizvodnja starih tradicionalnih oblika pored novih koji postaju dominantni. Plastičan prsten oko gornjeg otvora smatra se dokazom da su oni nastali pod uticajem balkanskih tradicija na egejske oblike. Kao rezultat ovog procesa stvorene su sekire tipa Kilindir, koji H.G. Buholc naziva »podunavskim«.²¹ Za njega je karakteristična pojava prstena ne samo oko gornjeg, nego i oko donjeg otvora za držalju, koji je sada veoma izražen u poređenju sa starijim sekirama (okolina Niša, Užice), gde je slabije uočljiv. Istovremeno se oba njihova sečiva stanjuju, a opšte dimenzije se jako smanjuju, tako da se poneki primerci, kao što je, recimo, sekira iz Babušnice kod Bele Palanke (T. VI, 2),²² opet vraćaju na skoro minijaturne dimenzije. To je, međutim, izuzetan slučaj, jer je kameni kalup iz Malinice,²³ koji je služio za livenje upravo takvih sekira, duplo većih dimenzija. Ovaj kalup nesumnjivo svedoči o lokalnoj izradi sekira ovog tipa i kod nas, na području istočne Srbije.

Na području zapadno od reke Drine, koliko mi je poznato, nije potvrđeno postojanje ovog tipa, pa čak ni dvoseklih sekira uopšte, dok na južnom Jadranu postoji samo jedan primerak iz Polisa u Albaniji.²⁴ Postavlja se pitanje da li to može značiti da su sekire tipa Kilindir bile nastale u makedonskim, a ne u epirskim lokalnim radionicama, odakle su lako mogle stići na Jadran. Na takvu mogućnost, izgleda, upućuje i to što se na primerku iz Polisa pojavljuje jedan novi detalj, koji ga približava bugarskim nalazima ovih sekira (tip Begunci).²⁵ Naime, u pitanju je pojava još i dodatnih ispusta na donjem prstenu, obično dva ili četiri, radi boljeg učvršćivanja držalje. Ovaj tip je u Bugarskoj dosta široko zastupljen (ukupno osam komada), a postoji i kalup za njihovo livenje iz Breznika kod Pernika.²⁶ Njihova rasprostranjenost pokazuje koncentraciju nalaza pretežno u centralnom planinskom delu Bugarske, uz dva udaljena lokaliteta na jugu (Obručište i Kirkovo), koji bi se mogli eventualno povezati sa dolinom reke Marice, odn. sa starim trgovačkim putem posvedočenim u mnogo ranijem periodu.²⁷ Uzimajući, međutim, u obzir činjenicu da su nalazišta kalupa iz okoline Pernika i sekire tipa Kilindir iz Babušnice kod Bele Palanke, odn. kalupa iz Malinice međusobno veoma malo udaljena, iako ih razdvaja državna granica, izgleda verovatnije pretpostavka da su sva ta nalazišta sličnih sekira iz zapadne Bugarske i istočne Srbije povezana sa dolinom Nišave, a time i sa putem Morava – Vardar. Na taj način se nameće direktna veza sa jugom dolinom Morave i Vardara, s obzirom da se naselje Kilindir nalazi svega nekoliko kilometara južnije od Dojranskog jezera, takoreći u neposrednoj blizini starog puta kojim su se odvajkada kretale trgovinske i druge veze sa Egejom. U korist toga svedoči nepobitna činjenica da sekire tipa Kilindir nisu izrađivane u samoj Grčkoj, nego u lokalnim radionicama Epira i zapadne Makedonije. Na područje centralnog Balkana one su stizale verovatno iz oba pravca, odn. neposredno sa juga, o čemu svedoči sekira sa naselja Kilindir, ili sa jugozapada, za šta direktan dokaz predstavlja nalaz iz Kuksa u dolini Drima. O vezi centralnog Balkana sa južnojadranskim primorjem preko Drine, Ibra i Drima u rano bronzano doba već je bilo reči u ranijem izlaganju.

Put Vardar – Morava je van sumnje za starije nalaze dvoseklih sekira u Makedoniji i južnoj Srbiji (sekire iz Niša, Kravara i Staničenja kod Pirota), kakvi nisu poznati u Bugarskoj. Nalazi importovane keramike iz Velike Humske Čuke, kao i nalazi slikane kasnoheladske keramike iz Vardarske doline (Đevđelija), dokazuju da je taj put funkcionisao od samog početka srednjeheladskog i tokom kasnoheladskog doba, a od kasnoheladskog II perioda nesumnjivo su potvrđeni ne samo veoma pojačan import mikenske keramike u južni Epir i na obale Termajskog zaliva i poluostrva Halkidika, nego i direktno prisustvo doseljenika u naseljima doline Vardara (Kastanas, Vardarovci i dr.).

Nekoliko reči o nalazima sekira egejskog tipa na teritoriji Bugarske (tip Semerdžievo), gde je sada poznato ukupno šest primeraka iz ostava Semerdžievo i Kalugerovo, kao i jedan slučajni nalaz iz Rojaka (nekadašnji Kuš Tepe).²⁸ Treba odmah reći  da se poslednja sekira teško može upoređivati sa ostalim sekirama ove grupe jer ima valoviti profil gornje i donje ivice sečiva, pa je jasno zašto J. Deshayes izdvaja ovaj primerak u posebnu varijantu B/3,²⁹ zajedno sa još jednim primerkom iz Gezera u Palestini.³⁰ Treći primerak istog tipa poznat je iz Ukrajine, a nađen je na reci Sinjuha, pritoci Južnog Buga.³¹ Rasprostranjenost ovog tipa sekira, čini nam se, više upućuje na istočnomediteransko poreklo ove varijante egejskih dvojnih sekira, služeći istovremeno kao potvrda pomorskih veza istočnog Sredozemlja sa severnom obalom Ponta, na kome kao veoma značajni reper stoji nalaz iz Rojaka (Kuš Tepe) kod Varne, u neposrednom zaleđu severne obale Ponta.

Još jedna sekira iz Bugarske potiče iz Semčinova blizu ušća Dunava,³² a ima blisku analogiju u jednoj sekiri sa suprotne, istočne obale Crnog mora, iz Gruzije,³³ koja je datirana u kasno bronzano doba. Njeno poreklo nije sasvim sigurno, ali je logično pretpostaviti paralelu sa anatolskim jednoseklim sekirama – halebardama jako velike, skoro polukružno zaobljene oštrice sa ispustom u obliku čekića na suprotnoj strani, koja se, prema Stronahu,³⁴ datira još u poslednju četvrtinu III milenija. Kasnija varijanta ovog tipa anatolskih halebardi, već izrađena od gvožđa, ponekad se naziva »sekirom Amazonki«, a poznata je prema predstavama u vaznom slikarstvu.³⁵

Veoma široko rasprostranjen egejski tip sekira dostiže ne samo daleke obale Ponta, nego se širio i u pravcu zapada i severa, kako svedoče nalazi dve sekire iz južne Engleske,³⁶ kao i bronzane sekire sa Sardinije, koje, doduše, zahvaljujući prisustvu veoma kratko produženog usadnika, pre upućuju na paralele iz Anatolije.³⁷ Nema sumnje da ovi nalazi govore o velikoj zainteresovanosti egejskih metalurga za nalazišta kalaja u Engleskoj i bakra na Sardiniji, što je i usmeravalo rizična putovanja u toliko udaljene krajeve. To je istovremeno i dokaz veoma razvijene trgovine gotovim rudarskim proizvodima, sirovim metalima i rudom, u mikensko doba.