Među metalnim nalazima prelaznog perioda od kasnog eneolita ka ranom bronzanom dobu značajno mesto zauzimaju bakarne jednosekle sekire sa usadnikom koje M. Garašanin svrstava u tip III/2. Veliki broj ovih sekira naročito je raširen u zapadnobalkanskom području, dok ih je u istočnom delu naše zemlje poznato relativno malo. Među njima je najviše bilo slučajnih nalaza, pojedinačnih ili iz ostava, a samo nekoliko primeraka potiče iz datiranih grobnih nalaza: Mala Gruda, kao i dva tumula u dolini Cetine, na lokalitetima Čitluk i Vedrine kod Trilja. Osim toga, postoje primerci sekira čije se mesto nalaza može povezati sa nekim od poznatih kasnoeneolitskih naselja, kao što je slučaj sa sekirom iz Kravara kod Bitolja, gde je osim toga nađen i jedan primerak kalupa za livenje sekira ovog tipa. Treba reći da su na nekoliko lokaliteta i od ranije bili poznati nalazi kalupa za livenje ekira tipa III/2 (Ljubljansko Barje, Debelo Brdo, Vatin), dok nedavno otkriće četiri kalupa u jednoj kući na naselju vučedolske kulture u Vinkovcima, što bez sumnje potvrđuje očito prisustvo majstora-metalurga koji je svoj alat sakrio u podrumu svoje kuće, predstavlja zaista izuzetan slučaj. Imajući u vidu i druge ostatke metalurške delatnosti na naseljima kasnog vučedolskog doba sa područja Bosne, kao što su npr. glinene duvaljke za peći ili kašike za livenje, od kojih je jedan primerak poznat i iz Vatina, nema nikakve sumnje da su mnoge bakarne sekire sa područja zapadnog i centralnog Balkana mogle biti proizvedene u lokalnim radionicama.

U kontekstu nalaza sekira sa zapadnobalkanskog područja posebnu pažnju zaslužuje srebrna sekira iz Male Grude, jer se ističe svojim strogim oblikom lepo izvedenog sečiva pravih ivica, elegantnim proporcijama i uskim cilindričnim usadnikom, relativno dugim u odnosu na sve ostale primerke (visina 5,5 cm, dužina 12,5 cm). Oblik njenog uskog sečiva i uskog cilindričnog usadnika srodan je nekim tipovima iranskih sekira druge polovine III milenija st.e. Posebnu zanimljivost predstavlja ornament izveden u tehnici facetiranja na usadniku i zlatni poklopac kojim je prekriven vrh otvora za držalje. Ova ornamentika, koliko mi je poznato, kod nas je javlja još samo jednom, na sekiri iz Stabnja kod Šibenika, za koju B. Jovanović smatra da bi mogla biti svrstana u vučedolsku kulturu. Ova sekira je svojim oblikom sa čekićastim odbojnikom na suprotnom kraju sečiva i plastičnim zadebljanjima na krajevima kružnog otvora za držalje srodna sekirama tipa I iz Anadolije prema klasifikaciji D.B. Stronacha, koji se datira približno u vreme Troje II. Autor ga upoređuje sa srebrnom sekirom iz kraljevskog groba E u Alaca Huyuk, koja je takođe ukrašena linearnim ornamentom, ali ukrštenih linija, u predelu oko cevastog usadnika. Značajno je takođe da je ceremonijalno oružje iz groba E kraljevske nekropole, isto kao i sekira iz Male Grude, bilo prekriveno na vrhu otvora zlatnom pločicom. Sve to zajedno svedoči o očiglednom jakom afinitetu sekire iz Male Grude, a možda i sekire iz Stabnja, prema Anadoliji i bliskom Istoku. Položaj nalaza iz Stabnja na srednjodalmatinskoj obali Jadrana u velikoj meri podupire ovu pretpostavku, predstavljajući svojevrsnu paralelu sa Malom Grudom.

Još dve sekire poreklom iz Dalmacije svojim oblikom znatno odstupaju od najvećeg dela sekira sa cilindričnim usadnikom, a nađene su u tumulima cetinske kulture ranog bronzanog doba, jedna na lokalitetu Velike gomile kod Čitluka, koji se, prema mišljenju B. Govedarice, datira u kasniju fazu ranog bronzanog doba Jadrana, a druga u Vedrinama kod Trilja. Za njih je karakterističan relativno dug i uzak usadnik sa oštrim rogljastim odbojnikom na suprotnoj strani od blago zaobljene oštrice ravnog i uskog izduženog sečiva. Posebna specifičnost ovih sekira je pojava istaknutog rebra duž gornje i donje ivice sečiva, kao i prilično dug i uzak cilindrični usadnik. Nema direktnih analogija za ovaj veoma specifičan oblik, iako I. Marović pominje neki nalaz iz Mađarske. Ipak, dosta sličnosti ima među sekirama iz Irana i Sirije, naročito u pogledu dugog uskog usadnika i sečiva ravnih ivica koje se ponekad širi prema oštrici.

Ostale sekire, od kojih su neke veoma masivne i sigurno spadaju u vrstu bojnih sekira, pokazuju prilične tipološke razlike, ali su sve u okviru iste vrste oružja sa trouglastim izduženim sečivom i kratkim usadnikom. Nasuprot tome, situacija u centralnobalkanskom području pokazuje mnogo veću raznovrsnost tipoloških varijanti. Zanimljivo je da se uglavnom u zapadnoj Srbiji mogu naći pojedinačni primerci tipa III/2, koji je karakterističan za zapadni Balkan: Zakuta kod Kragujevca, Leget kod Sremske Mitrovice, Ševrljuge kod Kosjerića. Pored toga zabeležen je i jedan primerak u Pomoravlju (Staro selo kod Svetozareva), kao i na Dunavu u području Đerdapa (Boljetin).

Naprotiv, u Pomoravlju i južnoj Srbiji pojavljuje se druga varijanta sekira sa usadnikom (III/3), koja se razlikuje po obliku sečiva ravnih paralelnih ivica i veoma malom izrezu gornje ivice usadnika, već ranije zabeležena u Jasiki kod Kruševca i u Prilepu. Nedavno publikovani materijali iz fondova muzeja u Leskovcu i Svetozarevu znatno upotpunjuju ovu sliku nalazima iz Leskovca (Hisar), Rekovca, kao i iz muzeja Senjskog rudnika. Za ovu grupu sekira može se reći da je veoma bliska nekim primercima iz Bugarske, koji nalaze bliske analogije sa sekirama iz ostave Petralona na Halkidiku. Bliska je ovoj grupi i sekira iz Kravara kod Bitolja, kao i jedna sekira iz Urovice u Đerdapu. Međutim, ova sekira po nekim osobinama, posebno po zaobljenoj oštrici, proširenoj na krajevima, kao i jačem izrezu na gornjoj strani usadnika, bliža je sekirama iz Bugarske, koje svoj uzor nalaze u poznatom primerku iz Poliochni na Lemnosu.

Dve sekire iz zapadne Srbije, jedna sa Zlatibora (Šljivovica), a druga iz Leskovice kod Valjeva, kojima bismo mogli dodati i primerak sa lokaliteta Tijesno Vrbasa (Bočac), tipološki su isto tako bliski sekiri iz Poliohni, naročito s obzirom na konkavno zaobljeni usadnik kako na gornjem, tako i na donjem kraju, a bliski su onom tipu sekire koji se izrađivao u kalupu nađenom u Vatinu. Okrugli otvor za držalju na sva tri primerka potvrđuje njihovo rano datiranje, možda u početak ranog bronzanog doba, dok položaj u dolini Drine i u dolini reke Vrbas u Bosni svedoči o vezama sa Podunavljem, naročito sa sekirama iz Rumunije i Bugarske tipa Veselinovo. Postojanje u to vreme veza između Egeje i Podunavlja potvrđuje se i nalazom sekire toga tipa u poznatom depou iz Tebe, koji je tek pre nekoliko godina dobio adekvatno tumačenje i datiranje u vreme nešto pre 2000. g., s obzirom da je stratigrafski dokazana veza ovog depoa sa ostacima kuće iz EH/3 perioda. Prema tome, sekira iz Tebe mogla bi da bude aktuelni import iz Podunavlja na isti način kao što bi i sekira iz Leskovice kod Valjeva ili iz Tijesna Vrbasa bile eventualni import iz Egeje. Međutim, nalazi kalupa u Vatinu i Poliohniju potvrđuju domaću proizvodnju istog tipa sekira.

Očigledno je da sve ovo ukazuje na tesne kulturne veze Balkana sa Egejom, koje su na jadranskoj obali potvrđene još krajem EH/2 i početkom EH/3 perioda. Datiranje sekire iz Poliohnija (EH/2) i ostave iz Petralone (EH/3) u potpunosti se uklapa ne samo u hronološke okvire, nego i u suštinu procesa koji su se odvijali na kraju eneolita i početka rane bronze centralnog i istočnog područja Balkana.