Blog

U latinskom jeziku postoje iste vrste reči kao u srpskom.

Promenljive reči

• imenice
• zamenice
• pridevi
• brojevi
• glagoli

Nepromenljive reči

Promenljive reči se menjaju po:

• imenskoj promeni – deklinaciji (po padežima)
  • imenice
  • zamenice
  • pridevi
  • brojevi
• glagolskoj promeni – konjugaciji (po licima i vremenima)
  • glagoli

Lica, rodovi i brojevi isti su u srpskom i latinskom jeziku. Razlike postoje u padežima kod imenske, a u vremenima i načinima kod glagolske.

Padeži u latinskom jeziku

Latinski jezik ima šest padeža:

• Nominativ (casus nominativus) – Quis? Quid? Ko? Šta? (padež subjekta)
• Genitiv (casus genitivus) – Cuius? Koga? Čega? Čiji? (padež atributa)
• Dativ (casus dativus) – Cui? Kome? Čemu? (padež indirektnog objekta)
• Akuzativ (casus accusativus)
  • bez predloga – Quem? Quid? Koga? Šta? (padež direktnog objekta)
  • sa predlozima – Quam ob rem? Zbog čega? Quem ad modum? Na koji način? (padež priloške odredbe) Contra quem? Protiv koga? (padež indirektnog objekta)
• Vokativ (casus vocativus) – nije funkcionalni deo rečenice, uvek se odvaja zarezom
• Ablativ (casus ablativus) – padež priloške odredbe. Objedinjuje funkcije tri padeža:
  • ablativnog genitiva – A quo? Od koga? Qua ex re? Od čega?
  • instrumentala – Quocum? S kim? Qua re? Čime? Quo modo? Na koji način? Kako?
  • lokativa – De quo? O kome? Qua de re? O čemu? Quo loco? Na kom mestu? Gde? Quo tempore? U koje vreme? Kada?

Imenička i zamenička promena

• Po imeničkoj promeni menjaju se imenice i pridevi.
• Imenička promena se deli na pet deklinacija.
  • Prva deklinacija: medicina,-ae,f.
  • Druga deklinacija: medicus,-i,m.; medicamentum,-i,n.
  • Treća deklinacija: operatio,-onis,f.; caput,-itis,n.; pes,pedis,m.; sanguis,-is,m.; rete,-is,n.; tussis,-is,f.
  • Četvrta deklinacija: fetus,-us,m.; manus,-us,f.; genu,-us,n.
  • Peta deklinacija: facies,-ei,f.
• Zamenička promena se deli na pravilnu, nepravilnu, složenu, nepotpunu i promenu ličnih zamenica.
• Za razliku od našeg jezika, pridevi se menjaju po imeničkoj promeni (npr. alicui ignoto viro – nekom nepoznatom čoveku, alicui ignotae feminae – nekoj nepoznatoj ženi)

Glagolska vremena u latinskom jeziku

Latinski jezik ima šest vremena:

• prezent
• futur
• imperfekat
• perfekat
• pluskvamperfekat
• futur II

Za razliku od našeg jezika, u latinskom ne postoje svršeni i nesvršeni glagoli, nego svršena i nesvršena vremena. Nesvršeno vreme je imperfekat, a perfekat, pluskvamperfekat i futur II su svršena vremena. Prezent i futur mogu biti i svršeni i nesvršeni.

Glagolski načini u latinskom jeziku

Latinski jezik ima tri načina:

• Indikativ – podrazumevani način
• Imperativ – zapovedni način
• Konjunktiv – oklevanje, sumnja, zapovest, zabrana, podsticanje, želja, mogućnost.

Infinitivi u latinskom jeziku

Za razliku od našeg jezika, u latinskom postoji više vrsta infinitiva. Naš infinitiv odgovara latinskom infinitivu prezenta aktiva. Pored njega, pomenućemo još i infinitiv prezenta pasiva, koji odgovara našem infinitivu povratnih glagola. Ostali infinitivi pripadaju gradivu II razreda, i nećemo ih sada pominjati.

Glagolski pridevi u latinskom jeziku

Latinski jezik ima četiri glagolska prideva:

• particip perfekta pasiva (odgovara našem trpnom svršenom glagolskom pridevu)
• particip prezenta aktiva (odgovara našem glagolskom prilogu sadašnjem, ali se, za razliku od njega, menja po padežima)
• particip futura aktiva (nema ekvivalent u našem jeziku)
• gerundiv (nema ekvivalent u našem jeziku)

Particip prezenta, particip futura i gerundiv pripadaju gradivu II razreda, i učićemo ih sledeće godine.

Glagolske osnove u latinskom jeziku

U latinskom jeziku postoje tri glagolske osnove:

• prezentska osnova – od nje se grade prezent, futur, imperfekat, infinitiv prezenta aktiva i pasiva, particip prezenta aktiva i gerundiv.
• perfekatska osnova – od nje se grade aktivni perfekat, pluskvamperfekat i futur II, kao i infinitiv perfekta aktiva
• participska osnova – od nje se grade glagolski pridevi: particip perfekta pasiva i particip futura aktiva.

Složeni glagolski oblici

Složeni glagolski oblici grade se od pomoćnog glagola i glagolskog prideva.

• Od participa perfekta pasiva i pomoćnog glagola grade se pasivni perfekat, pluskvamperfekat i futur II, kao i infinitiv perfekta pasiva.
• Od participa prezenta aktiva ne grade se složeni glagolski oblici
• Složeni oblici od participa futura i gerundiva pripadaju gradivu II razreda.